Bahasa Jawa kaya akan keindahan dan kedalaman, tercermin dalam berbagai bentuk ekspresi linguistiknya. Salah satu bentuk keindahan bahasa Jawa yang patut dicermati adalah “tembung dasanama“. Istilah ini mencerminkan suatu konsep linguistik yang menarik, menggambarkan cara kata-kata digunakan untuk menyampaikan makna yang lebih kaya dan mendalam.
Apa itu Tembung Dasanama?

Tembung dasanama merujuk pada kata-kata atau ungkapan dalam bahasa Jawa yang memiliki makna ganda atau berlapis-lapis. Kata dasanama sendiri terdiri dari dua kata, “dasa” yang berarti sepuluh (10), dan “nama” yang berarti nama.
Jadi, tembung dasanama dapat diartikan sebagai sesuatu yang memiliki 10 nama, meskipun pada kenyataannya terkadang kurang terkadang lebih.
Simpelnya tembung dasanama adalah nama lain atau sinonim dari sesuatu. Hal ini timbul dari perbedaan penyebutan sesuatu di masing-masing daerah khususnya di Jawa Tengah. Bahkan bisa saja penyebutan sesuatu di kecamatan satu berbeda dengan di kecamatan lainnya.
Keunikan Tembung Dasanama
Keunikan tembung dasanama terletak pada kekayaan kosakata untuk menamakan sesuatu. Jika anda memperhatikan secara mendalam, tembung inilah yang banyak memberikan keindahan dalam sebuah pertunjukan wayang kulit ketika seorang dalang menceritakan sebuah kisah.
Dalang banyak menggunakan tembung dasanama, sehingga meskipun menyebut sesuatu yang sama berulang kali namun tidak membosankan.
Dengan tembung ini baik dalam sebuah perkataan pidato atau tulisan dalam buku akan selalu indah didengar tanpa terkesan monoton yang membut jemu pendengar atau pembacanya.
513 Contoh Tembung Dasanama dalam Keseharian
Pada implementasinya, tembung dasanama meliputi banyak hal seperti:
- Alam
- Badan
- Benda
- Dewa
- Istilah umum
- Manusia
- Nama hewan
- Penanggalan
- Tempat
- Tokoh wayang
- Warna
- dll
Agar anda lebih jelas, di bawah ini akan kami lampirkan ratusan contoh tembung dasanama yang admin ambil dari berbagai sumber:
- Abyasa = Rancakaprawa, Kresnadwipayana, Dewayana, Suktinaprawa, Wyasa
- Ahad = Dite
- Akeh = akweh, keh, kweh, ripah, gung, agung, waha.
- Aku = amba, ngong, ingong, ingwang, ulun, patikbra, katengong, ingsun, kawula, manira, robaya.
- Ala = dur, durta, juti, durstha, dusta, kunjana, durniti, durlaksana.
- Alas (Hutan) = wana, wanadri, jenggala, utyana, rimba, taratab, wana, wanantara, wanadri, wanadurga, wanawasa, wanapringga, wulusan, lirang, paringga, baga, bana, tarataban, girang, lirang, utan, baga, wulusan, welahan, wanadri, jenggala, kenana.
- Alem = astawa, alembana.
- Alis = drasthi, rasthi, siratmaja, hening, dahya.
- Alus = mredu, wredu, mardawa, wedi, widigda, sudha, tanu.
- Ambekan = napas, huswa, swasa, huswasa.
- Anak = suta, putra, sunu, yoga, siwi, weka, tanaya, atmaja, siwaya, ja, patut, banu.
- Anggone = dennya, denya, dera, denira, donira.
- Angin (Angin)= bajra, bayu, maruta, pawana, samirana, sindung, riwut, anila, aliwawar, sindhung, sadhaka, samirana, lesus, prahara, pracandha, pawana, maruta, barat, tata, barat, wirayang.
- Anoman = Anilatmaja, Anjanisuta, Ramadayapati, Pawanasuta, Maruti, Marutasuta, Bayusuta, Bawyatmaja, Guruputra, Rewandapingul, Wanara Seta, Mayangkara, Senggana
- Aran = ngaran, kekasih, panelah, juluk, parab, panengran, wewangi.
- Arep = arsa, apti, ayun, arsi, yun, hyun.
- Arjunasasra = Arjunawijaya, Sasrabau
- Asor = adama, dama, sudra, ina, kumadama, pidak-pedarakan.
- Asri = raras, rarasrum, sri, lengeng, lawen, amer, resmi.
- asu = anjing, aswibuja, cika, camera, kuwaka, sona, srenggala, swa, segawon, wreka, purisika, basu, bugel.
- Ati = budi, ambek, manah, galih, driya, praya, budaya, nala, prana, drana, tyas, wardaya, angen-angen, cita, sangka.
- Awak = wak, lingga, dhiri, raga, angga, deha, badan, tubuh, sulaksana.
- Awang-awang = akasa, ambara, antarala, antariksa, awiyat, dirgantara, boma, gagana, tawang, widik-widik, namu-namu, jumantara, udara, ardya.
- Bagekake = nambrama, ngacarani, sambrama.
- Bagus = Sigit, pekik, jenthara.
- Bala = Wadya, tantra, bretya, balakuswa, wadyabala, wrahatbala, wadu.
- Baladewa = Halayuda, Kakrasana, Kusumawalikita, Wasi Jaladara, Basukiyana, Balarama, Sangkrasana, Resi Curiganata, Kusuma Winengpita
- Balung = tosan, tulang, walung, asthika, dalengka, sadhi.
- Banget = antya, asru, arda, mandra, lwih, dahat, sakamantyan, tan sipi.
- Bangke = wangke, pratipa, parasu, watangga, sawa, kunarpa, kuwanda.
- Bantal = Karangulu, lempir, kajangsirah, suraga.
- Bantheng = andaka, angun-angun, sarawa, jawidha, yawa, go, goh, gurisa, gawindra, gawaksa, gawala, bapakridha, nandaka, gawindra, sarawa, jawidha.
- Banyak = awija, angsa, wranggura, gangsa
- Banyu = har, her, udaka, hwap, amerta, ranu, tirta, tita, toya, tuban, tangaka, sindu, sunda, sanghara, sangara, we, warih, waya, wayi, lwah, jahnawi, jahning, jala, yeh, yahning, yeng, gangga, bong
- Barat = angin, anila, bajra, maruta, pawana, samirana, bayu, sindhung, panca-ura, prabancana, pracandha, prahara, ata, gati, indri, margana, lesus, erawati, pratipa.
- Basukethi = Wasupati
- Bebaya = bencana, westhi, wancana, bema.
- Becik = adi, adya, ayu, sae, tama, ajeng, yogya, darma, arja, penet, santa, pelag, suba, tulyasri, yoga.
- Beda = pae, waneh, beneh.
- Bedhil = sanjata, saragni, brahmastra, mercukala, bahnija, warahas.
- Bilahi = tiwas, westhi, pringga, durgama, pataka, parjaya, kasmala, pakewuh, pinun, laya, cilaka.
- Bismaka = Hiranyaka, Rukmaka
- Biyen = dhihin, dhingin, ndhisik.
- Biyung = babu, biyang, rena, ibu, umi, wibi, indhung, darani, puyengan, bibi.
- Bledheg = bajra, gelap, guntur, wrahaspati, erawati, mretyu, bahnindra, sirwa.
- Bocah = rarya, wala, larya, walaka, rare, lare.
- Bodho = punggung, pingging, jugul, dama, kumprung.
- Bojo = somah, suwami, garwa, grha, kalulut, kucumbi.
- Boma Narakaswara = Sitija, Mahitalasuta, Trajutresna, Mahija
- bulus = krudhapada, kurmanda, welusa, wedhungha, weyangga
- Bumi = Bawana, buwana, bantala, basundra, jagad, kisma, mandhala, pratiwi, pratala.
- Bungah = harsana, arsaya, tustha, arsa, wijah, gambira, lalita, girang, enggar.
- Buta = danawa, danuja, ditya, diyu, wil, raseksa, raseksi, kalana, yaksa, kala, asura, dyani.
- Cacad = ina, mala, cela, cintra, ceda.
- Cacing = wrecita, wrejit, nahuti, lusi.
- Candra= rembulan, purnama, wulan, sasi.
- Cangkem = lesan, nana, panglinga, dukara.
- Cangklakan = kelek, goswa, kadakya.
- Cekel = sambut, asta, jabat, gegen.
- Celeng = andhapan, celengan, durgangsa, sungkara, waraha, wijung, wag, weg, jubris, bakwi, wegang.
- Cleret = kilat, lidhah, thathit, gelap.
- Coro = curwa, karlaka, wragna, lipasa
- Cumbana = among yun, among lulut, among raras, karasikan, pulangsih.
- Dalan = marga, sopana, enu, lebuh, lurung, yana, hawan.
- Dampar = amparan, padmasana, singgasana, patarana, malige, meru-padma, palangka.
- Dandan = ngadiraga, ngadi sarira, ngadi busana mandara, busana, tata.
- Dasamuka = Rahwana, Wasaswa
- Deleng = dulu, miyat, ngeksi, mulat, satmata, anon, nabpada, ton.
- Delik = umpetan, senetan, ampungan, bonglot, umet.
- Dewa = Absara, dewata, bathara, jawata, amara, resi-gana, hyang, widadara, nasa, sura.
- Dewi = apsari, bathari, widadari, dewati, sura-wadu, sura-retna, waranggana.
- Dhewe = priyangga, juga, gana, anggana, pribadi.
- Dhuwit = arta, ardana, yatra, picis, kopang.
- Dhuwur = bentar, luhur, punjung.
- Dina = A-Dite, S-Soma, S-Anggara, R-Buda, K-Respati, J-Sukra, St-Tumpak.
- Drawakawaca = Ardawalika
- Drupada = Sucitra, Pancalaraja
- Durgandana = Wiratheswara, Matswanata, Matswapati, Maswapati, Baswendra
- Durjana = duratmaka, dhustha, weri, kunjana, dursila.
- Emas = jene, kancana, kanaka, rukma, rukmi, rikma, lancana, suwarna, iradya.
- Endah = raras, rarasrum, senen, wicitra, berama, alep, resmi, sulistya.
- Endhas = sirah, mustaka, mastaka, murda, utamangga, kumba, sidhira, ulu, mudangkara.
- Gada = dhandha, bisana, lori, dhandhaka, loita, candha.
- Gajah = Asti, dirada, esthi, dwipangga, liman, matengga, waniti, gajahmuka, angga.
- Gajah = asti, esthi, kunjara, dwirocana, dwaradha, dwipa, dwipangga, samadya, samaja, waniti, liman, pinggala, matengga, gajaksa, gathamuthu, bajramuka
- Galak = rota, lodra, krura, pragalba, darna, wiroda.
- Gaman = astra, sanjata, sara, bedhama, braja.
- Gandewa = danu, laras, langkap, busur, puksana, nusara.
- Garangan = sapwan, walagra, gitraka, giyu
- Gawe = makirtya, ambangun, karya, kardi, karti, yasa.
- Gedhe = agung, gora, dhakah, raya, sigrong, murda.
- Gendera = dwaja, tengeran, panji, lalayu, sinjang, laga, tandha, daludag, umbul-umbul, rontek.
- Geni = agni, api, bahni, dahana, brama, pawaka, siking, guna, mreta, brahma, puyika, latu, puya, jata.
- Gludhug = grah, guntur, gumuruh, gerah, guruh, gurnita, gurnang, getuk, geter, pater, goragra, bituk.
- Godhong = ron, rondhan, patra, taru, dhahon, parna.
- Gulu = tenggak, jangga, lungayan, lungkaya, leher, lungaya.
- Gumun = ascaraya, kawismayan, mindu, lamlam.
- Gunem = wacana, ujar, wicara, deleng, wiwaksita, ling.
- Gunung = endra, acala, ardi, arga, asalingga, aldaka, himawan, dri, sarswa, wukir, paraswa, prawata, parwata, mahahimawan, meru, giri, geger, giriwara, basulingga
- Guwa = guha, rago, gothaka, giyana, awama, ragu, runggu, susupan, song, padhuhan.
- Harya Jayadrata = Sindurja, Sindupati, Sapwaniputra
- Harya Wrekudara = Kusumadilaga, Kusumayuda, Sena, Wayuninda, Pawanasuta, Judhipati, Jayalaga, Gandawastratmaja, Bayusuta, Bayuputra, Bayusiwi, Bratasena, Bima, Bimasena, Kunthisunu, Pandhusiwi, Jagal Abilawa, Tugu Wasesa, Wijasena,
- Ibu (Ibu)= biyang, biyung, indhung, puyengan, rena, umi, wibi.
- Inten = ira, retna, sotya, galuh, nila, kumala, manik, kalengka, wedhihan.
- Irung = grana, parsana, nasika.
- Iwak = mina, jita, matswa, oti, wiyangga, mira, maswa.
- Jam = tabuh, pukul, tabeh, gathi, gathita.
- Janaka = Permadi (tampan), Parta (pahlawan perang), Janaka (memiliki banyak istri), Dananjaya, Kumbaljali, Ciptaning Mintaraga (pendeta suci), Pandusiwi, Indratanaya (putra Batara Indra), Jahnawi (gesit trengginas)
- Jangkrik = rikrita, wiksnadha, jota
- Jaran = swa, aswa, turangga, wajik, undhakan, kalangkya.
- Jeneng = bisikan, parab, juluk, tengran, sebut, wewangi, asma, sambat, tengeran.
- Joged = baksa, ngibing, ngigel, mataya, taya, patrayuda.
- Jumuwah = Sukra
- Jurang = parung, rejeng, trebis, trejung, sigrong, grong, lembah, kalora, gahana, nadindra.
- Kabeh = pwa, sakeh, sanggya, sadarum, sagung, salir, sawegung, sakalir, sakweh, kapwa, samanta, kapya.
- Kabeh = pwa, sakeh, sanggya, sadarum, sagung, salir, sawegung, sakalir, sakweh, kapwa, samanta, kapya.
- Kacilakan = katriwadhan, kawatgata, pataka, sengkala.
- Kadhal = umetaka, karla, didika, bundhan
- Kalah = asor, kasor, kandhah, kandhih, katitih.
- Kalajengking = karkala, kiha, mracika, wrisika, wikatha, pracika.
- Kali = nadi, narmada, sunghe, wlahan, lwah, lepen, jahning, bahnawi, banawi, bangawan
- Kanca = kanthi, rowang, rewang, graya, pasaya.
- Kancil = palguna, pethangkus, gumira, marguna, wariga, sasa.
- Kang = sing, nikang, kanang, ponang, rikatang, rikanang.
- Kangen = wulangun, kudhandhangan, kunjana papa.
- Karep = abipraya, sadya, kapti, arah, angkah, praya, parasdya, kedah, dwistha.
- Karna = Radeya, Kunthibojatenaya, Suryaputra, Basusena
- Kasengsem = wulangun, lengleng, manguneng, mangunkung, moneng.
- Kasmaran = karungrungan, brangta, kandhuhan, brangti.
- Katon = wuryan, kawangwang, kasatmata, keksi, kengis.
- Kawelasan = wilasa, parimarma, parimirma, runya.
- Kawruh = pangawikan, sastra, weda, widya.
- Kawuk = menyawak, salira, diksa, miyangga.
- Kaya = kadya, kadi, lir, anglir, lwir, tulya, pinda, yayah, pendah, asawang, sasat, saksat, saprati.
- Kayangan = endralaya, endraloka, endrapada, dewalaya.
- Kebo = andhanu, karbwita, danuka, setyaka, srawana, maesa, mundhing, miswa, gopaka, gomi, badhagas, wrasaba, misa, andhanu, andhana.
- Kedhaton = karaton,, kadhatun, kenyapuri, puri, pura, prasadarga, pusantara, kadhatyan, kadhatwan.
- Kemangga = warmata, kyaksa, garagati, gumenggeng, kemamangga
- Kembang = sekar, sari, puspa, puspita, kusuma, kumala, padma.
- Kemis = Respati
- Kendel = sudira, darna, nirbaya, nirbita, wani.
- Kepengin = kudhandhangan, mahyun, sambega.
- Kepithing = drahi, darika, kamitra, kathira, mindara.
- Kereta (Andong)= pedhati, rata, ratangga, wimana, yana.
- Keris = dhuwung, wangkingan, katga, curiga, suduk, sundhapa.
- Kesengsem = wulangun, wuyung, brangta, brangti, tura, suraga.
- Kesuwur = sumbung, sumbaga, kalok, kaonang-onang, kajanapriya, kasub, kawentar, kombul, kaloka.
- Kethek = rewanda, kenyung, kera, kapi, kuthila, kuthilapas, wanara, wre, plawaga, palwaga, palgosa, juris, munyuk, monyet, gocara, bruk, bedhes
- Kewuhan = emeng, kaweken, kepyan, kepon, keron, kewran, wagugen.
- Kidang = arina, sanggira, walgasa, ujung, mrega, saraba, cemuru, wariga.
- Kidul = dyaha, duksina, daksina, raksira.
- Kidul kulon = kaneya.
- Kidul wetan = tunggara, byabya.
- Kilat = thathit, laban, lidhah, widyuta, lidha, obar-abir.
- Kinjeng = kipada, trawanggana, trungka, saspada, gambyang
- Klabang = kanaba, manggakala, sirsa, sirusapa, sangkatha.
- Kliwon = Kasih
- Kobong = geseng, basmi, kawelagar, tunu.
- Kodhok = wiyangga, canthoka, pas, wiyung, wrestika, weyangga.
- Kombang = bremara, sadpada, madukara, madubrata, pohali.
- Konangan = kawadaka, kacengikan, kabikana.
- Kongkonan = utusan, duta, caraka, sagnyana, cundhaka, gandhek, wimbasara.
- Kowe = andika, rika, ta, kita, pakenira, sira, pukulun, paduka, pena, dika, panten.
- Kresna = Sri Bathara Arimurti, Narasingha, Narayana, Kresna, Danar(janar)dana, Wisnumurti, Wasudewa, Padmanaba, Basudewaputra, Madawa, Gowinda, Keshawa, Jelitheng, Cemani
- Kreta = rata, padhati, ratangga, yana, wimana, gotana.
- Kuburan = astana, pasetran, pasarean, makam, patyastana.
- Kucing = uridha, kusingha, kumwangga, windula, landhika, pusa, posiya, pawasa
- Kuku = kenaka, tulangsa, umet, pakri.
- Kulit = walulang, kumara, wacucal, carma, kusika.
- Kuning = pita, jenar, gadhing.
- Kuping = talingan, padlingan, pangrenga, karana, karni, kenoh.
- Kupu = rangana, karmija, drupawa, trija
- Kuwatir = sumelang, sandeya, waswita, wancakdriya, mamang, walangati, ganggam, walangkayun, walangkapti, kapita.
- Laku = lakwa, laksa, laksana, laksita, caraka, laris, lintang.
- Lambe = lathi, bibir, talawya, dukara, kalpija, wiwitra, wiruca.
- Lan = dan, len, lawan, kalawan, miwah, tanapi, apituwin.
- Lanang = jaler, jalu, priya, purusa, kakung.
- Langgeng = baka, lana, anitya, satiti, sanityasa.
- Langit = akasa, nabastala, cakrawala, rawismara, dik, dik-dik, widik-widik, wiyat, wiyati, lirang, paywarata, juma, gagana, boma
- Lara = roga, agring, rapuh, angluh, grah, wikara, marana.
- Lawa = cot, seri, sopla, sembu, laba
- Lawang = wiwara, dwara.
- Layang = nawala, serat, pustaka, kinteki, walgita, wilapa, palupi, patra.
- Legi = hartati, madura, sarkara, manis.
- Legi = Manis
- Lemah = (idem bumi) siti, kisma, kismaka, pratiwi, bantala, bumija, pratala, maitala, buh.
- Lemes = mredu, mardawa, wredu, lentur, luwes.
- Lemut = nyamuk, murinda, muring, jingklong.
- Leng = nanda, wilasita, rong, rago, song, trustha, trusthi, wiwara, guwa, gatra, babahan.
- Lindhu = prakempa, lindhung, kampita.
- Lingsang = canana, dokara, waringsang.
- Lintah = wredu, uta, wreduangga
- Lintang = ucu, kartika, karwikaya, trangga = trengga, tranggana = trenggana, taranggana, sukra, sukla, sudama, sodama, sasa, susup, susup-susup, wintang, ganera, bintang
- Linuwih = linuhung, danuja, dibya, maha, kalana, nindhita, nindya, prameya, narawantah.
- Liya = len, liyan, beda, maneh, pae.
- Lor = utara, untara, nurwitri (lor wetan), narasunya (lor wetan).
- Lumaku = lumaksana, lumastari, lumampah, lumaris, tumindak.
- Lunga = ales, les, anis, linggar, wisata, mentar, mandra, layat.
- Lungguh = lenggah, linggih, sila, satata, pinarak.
- Lutung = anjani, cenguk, kanjura, kresnadha, kresnangga, anuki, sulanjani, wiruka, joni, budheng
- Luwak = lewis, harwaka, lardha.
- Luwih = langkung, kalangkung, wi, ti, di, su, kamantyan, dibya, maha, nin, prama, nindya, kamayangan.
- Mabur = nglayang, ngambara, muluk, maudara, lawat.
- Macan = mong, arimo, sima, singa, sardula, pragalba.
- Maling = cora, curi, durjana, dursila, endrajala.
- Maneh = malih, manih, maning, muwah.
- Mangan = bukti, nadhah, boja, bojana, baksa, dhahar.
- Mangkene = nihan, kadyeka, nono, ya ta, samangkana.
- Mangsa = Buda, Buja, Wedha, Caturyuga, Gati, Wanaya, Biksuka, Basu, Nanda, Boma.
- Manuk = kukila, kaga, saimbra, paksi, garura, garelya, garudha
- Marcapada = madyapada, marapada, narapada, janmapada, janapada, janaloka.
- Mata = aksa, aksi, eksi, tingal, soca, caksu.
- Mati = lalis, ngajal, lampus, lena, palastra, antaka, ngemasi, antu, seda, surud, pralaya, padhem, murud.
- Mega = urur, urut, irawan, awang, ima, imanda, imantara, imalaya, imangkara, nirada, karau, kukap, kokap, kuwera, digda, samegana, sangheb, sanggana, sangub, wataragana, jaladara, jadha, bataragana
- Melu = nut, anut, tumuntur, dumulur, umiring, tutwuri, tutwuntat.
- Mempeng = asreng, kapiadhem, kapatibrata, keseksan, tumembirang, adreng.
- Menang = jaya, digdaya, digjaya, wijayanti, wijaya, unggul.
- Mendhung = remeng, rumung, dhanu, jaladara, rarabi, ambuda, limud, gana, jaladha.
- Meneng = minggu, regu, mona, kapineng.
- Menjangan = sangsam, krandhi, canggah, randhi, rusah, wrangga.
- Merak = badhak, cohung, manyura.
- Meteng = nggarbini, ngandut, ngandheg, maudara.
- Mili = umis, drawaya, marawaya.
- Miranti = samekta, sangkep, siyaga.
- Misuwur = kaloka, kondhang, kalok, kontab, kajuwara, kawarta, kuncara, kawentar, kasub, kasumbaga, kasusra, kasruh.
- Mokal = dupara, durantara, asambawa.
- Momong = among, wong-wong, wangwang.
- Muja = manekung, semedi, neges, manuswara.
- Mulane = dadi, marma, sumarma, sangsipta, marmi, matang.
- Mung = anging, juga, kewala, muhung, leheng.
- Munggah = sumengka, nungsung.
- Mungsuh = satru, ripu, lawan, parangmuka, weri, durniti.
- Murangkrama = calawanthah, murangkrama, narukrama, murangtata.
- Muring-muring = kurda, krodha, condha, kotbuta, duka, bramantya.
- Murub = malad, maladi, makara, lumeng, arkara, jwalita.
- Nagara = praja, kutha, radya, pura.
- Nalika = rikala, sahat, sedheng, duk, kala, dupi, tatkala.
- Nanging = anging, anapi, mapan.
- Napas = huswa, huswasa, niswasa.
- Nempuh = ngambul, angrok, byat, sumebet.
- Nengsemake = birama, lengeng, manoara, manuhara, ragakarana.
- Ngadeg = mandhiri, madeg, mandaka, mradeksa.
- Ngalem = ngalembana, ngumastawa, manadukara, mudya, galang, muji, ngela-ela, ngastuti.
- Ngamuk = gardaka, ngiwung, liwung, mamuk, mawuk.
- Nganggit = angiket, angapus, anggupita, angrumpaka, nawunggita, angripta, anggubah, anukarta.
- Ngarep-arep = ngarsa-arsa, ngarsi-arsi, marep-arep
- Ngenaki = sambrana, maenaka, mahandani.
- Ngenani = mranani, angene, manduki, cumundhuk.
- Ngesah = angluh, manglah, angsasa.
- ngGone = dennya, denya, dera, denira, donira.
- Nginang = mucang, menang, mawoh, nambuka.
- Nginceng = ngincer, nginte, niyangake.
- Nglipur = ngimur, ngalimur, ngrarapu, mriyembada.
- Ngrengga = miweh, nguparengga, macarana, manupaka, marunggya, ngoswa, sumungga, nawung, mimaha, mandara, karawistha, mangiweh, manukarta.
- Ngrintih = ngrengik, ringing-ringih, ngrengih.
- Ngrujuki = mangayubagya, manadukara, manaduganda, manobawa.
- Ngumbara = ngalaya, kalana.
- Ngunandika = anggarjita, ngudasmara.
- Niliki = maninjo, manambangi, ngendhangi.
- Nistha = adama, asor, papa, sampati, kuthip, cuta.
- Niwatakawaca = Nirbita
- Nom = nem, anom, mudha, taruna, taruni, anyas.
- Nuli = nunten, tandya, nulya, dan, adan, saksana, wawang, reke, samantara, maneher, wangwang.
- Nulis = nurat, nyitra, mareka, nitra.
- Nyambutgawe = nambutkarya, nambut kardi, ngupa boga, ngupajiwa.
- Nyandhak = ngrenggep, rumenggep, nyambut, ngasta.
- Nyapa = nambrama, nyenggara, sumapa.
- Nyata = yekti, byakta, wyakti, niyata, wedi.
- Nyawa = atma, jiwa, satmaka, suksma, atmaka, yitma, yatmaka.
- Nyembah = wotsari, wotsinom, wotsekar, nembah, mangenjali, mangarcana, mandrawa, ngaraspada, mangestupada.
- Nyunggi = ngembun, nuhun, mundhi.
- Oleh = antuk, molih, pakantuk.
- Omah = griya, wisma, dalem, suyasa, graha, bale, panti.
- Oncat = angles, les, linggar, wiwarjita.
- Ora = tan, tar, datan, datar, taman.
- Padha = samya, kapya, kapwa.
- Padhang = prawana, dipa, bawera, lasa.
- Pagawean = pakaryan, pakarti, gawe, ayahan.
- Pahing = Paing, Pethakan
- Pajangan = patani, pajungutan, tilamrum, jinemrik, mandakiya.
- Pakewuh = bancana, bendana, pringga, walangsangker.
- Pakumpulan = paheman, pahoman.
- Pakurmatan = pangastawa, astuti, kastawa, panakrama.
- Palungguhan = patarana, sasana.
- Pamujan = sanggar, palanggatan, pamelengan, pidikan, wijana.
- Pamulangan = pawiyatan, pracabakan, kartawaran.
- Panah = astra, sara, braja, jemparing, margana, bana, naraca, sayaka, warastra.
- Pandhita = biksu, bramana, resi, wiku, dwija, wipra, yogi, yogiswara, maharsi, dwijawara, mahayekti, mahamuni, mahaning, sunyata, suyati, sewasogata, ajar.
- Pandhu Dewanata = Darmaraja, Dewayana, Gandrawastra
- Panengah = pamade, wirun.
- Pangaji-aji = pudyastuti, pujabrata, pujakrama.
- Pangan = bukti, boja, baksa, boga.
- Panggawe = pakerti, kirta, kirti, kirtya.
- Panggonan = asana, endon, sasana, sana, loka, laya.
- Pantes = yogya, respati, yukti, mungguh.
- Panuntun = nayaka, pramugari.
- Paprangan = adilaga, pabaratan, payudan, palagan, pamedan, rananggana, rana.
- Para nyai = pawongan, cethi, paricara, manih, kaka-kaka, kaki-kaki.
- Parikesit = Darmasarana, Mahabrata, Paripurna, Kresnadipayana
- Pasaran = Kl-Kasih, L-Manis, P-Paing (pethakan), Pn-Pon, (kuningan, kelabet), W-Cemengan.
- Paseban = pasewakan, panangkilan, pasowanan, pancaniti, balerong.
- Patamanan = adyana, wedari, mantrasari, sarilaya, mandrakusuma, pijana, taman sari.
- Patapan = dhepok, asrama, pamidikan.
- Pati = antaka, pralaya, lena, surud, ngemasi.
- Patih = nindyamantri, rekyanapatya, mantrimuka, mantriwisesa.
- Patih Sengkuni = Harya Suman, Gendaraputra, Triganalpati
- Patih Suwanda = Semantri
- Patih Udawa = Pawanayadi
- Paturon = boma, pagulingan, papreman, tilam, pajungutan, gupit, jinem rum.
- Paweh = paparing, wilasa, ganjaran, nugraha, parman, pitedhan.
- Pedang = sabet, candrasa.
- Pedhang (Pedang)= klewang, sabet, candrasaw.
- Pedhed = lawana, lona, kathuka.
- Pedhut = lamuk, ampak, limun.
- Pengarep = kretawadana, nayaka, pramuka, pramugari.
- Penyu = masiran, ketem, kurma.
- Perang = yuda, laga, jurit, pupuh, rok, bandayuda, bandawala, pragola.
- Pesthi = yekti, niscaya, istura, tamtu, wastu, byakta.
- Pilingan = pilisan, pamidhi, pilis.
- Pinggir = tepi, imbang, swamipa.
- Pinter = nimpuna, widigda, widura, guna, wasis, budiman, putus, wicaksana, wignya, lebda, kartiyasa, sentika, limpad.
- Piranti = pandaya, wiyasa, wisaya.
- pitik = ahyam, ayam, kruha, sata, pitrik, kruwaka, ekraya
- Pitutur = darma, warsita, wursita, wasita, warah, wuruk.
- Piwulang = warah, wuruk, wiyata.
- Polatan = naya, nayana, netya, wanglu.
- Pon = Kuningan, Kelabet
- Pondhokan = sanggraha, kuwu, pakuwon, pasanggrahan, parereman, wangunan.
- Prahara = bayu bajra, pancawora, pracanda, riwut, sindhung, aliwawar, pratipa.
- Prajurit = wira, prawira, wara, sura, danuja, narawara, tamtama.
- Prameswari = dayinta, dayita, sori, mahisi, narpawadu, natadewi, bini aji.
- Pucak = agra, gera, cundha, tunga.
- Pujangga = kawireja, kawitana, kawindra, yampu.
- Pulo = nuswa, nusa, dipa.
- Punggawa = nayaka, wadana, pratiwa, prameya, manggala, bretyapati, mantri.
- Pupus = pradapa, elung, laksmi, komala, suhun.
- Putih = seta, pingul, dawala, kapila, pinge.
- Putri = dewi, duhita, wahini, rini.
- Putu = wayah, putraka, wancala.
- Raden Angkawijaya = Abimanyu, Sumbadriya, Wanuddhara, Jaya Murcita, Jaka Pengalasan, Wanudara, Palguna Putra, Kiriyatmaja, Parta Suta, Banjaransari, Wirabratama
- Raden Antareja = Anantareja, Antasena, Senaputra, Jayabuntala, Nagaraja
- Raden Drusthajumena = Drupadaputra, Sikandhana, Pancaleya
- Raden Gathutkaca = Krincing Wesi, erawana, Arimbyatmaja, Tutuka, Senaputra, Purobaya, Guretna, Purbaya
- Raden Janaka = endraputra, Endratanaya, Arjuna, Kunta, Kirithi, Kumbalyali, Dananjaya, Pandhuputra, Parta, Pararta, Premadi, Palguna, Janawi, Kombang Ali-Ali, Pamadya, Jelamprong, Begawan Ciptaning, Begawan Mintaraga
- Raden Leksmana = Andakasiwaya, Nitiatma, Ramaleksmana, Trunasudarsana, Trunawimbaningrum, Tanggulmaruta, Sumitratmaja
- Raden Nakula = Pinten, Grantika
- Raden Sadewa = Tangsen, Tantripala
- Raden Samba = Kresnaputra, Wisnubrata, Jembawatiputra, Kusuma Kilatmaka
- Raden Warsakusuma = Anggakusuma, Karnasuta
- Rai = muka, waktra, wadana, surya, pasuryan, swa.
- Rajabrana = brana, rajatadi, dunya, rajapeni.
- Ramawijaya = Ramabadra, Ragawa, Dasapati
- Rambut (Rambut)= rikma, rema, keswa, weni.
- Rambut = rema, roma, weni, sinom, kesawa, jatha, kesa.
- Rame = atri, ramya, umyung. gumuruh, asrang, gurnita, gumer, gumrek, rumung, sumrek.
- Rampung = paripurna, palakarta, palestha, pulasta, labdakarya.
- Rase = rasya, julungwangi, widata.
- Ratu = esa, aji, dipa, raja, nata, narendra, nararya, naranata, nara iswara, sri, maharaja, pamase, buminata, mah raja, dhatu, prabu.
- Rawa = rawi, telar
- Rebo = Buda
- Reca = pratima, arca, bimba.
- Rembug = wuwus, ujar, ucap, ling, wacana, wicara, wursita, ngling, gusthi.
- Rembulan = candra, badra, sasi, basanta, kirana, wulan, lek, sitaresmi, sasadara, sitengsu, soma.
- Rembulan = indu, indung, candra, rati, ratih, kirana, tengsu, sitaresmi, sitangsu, sasi, sasadhara, sasangka, salancana, sangkara, wulan, lek, lalwun, prabancana, basanta
- Rerenggan = busana, uparengga, carana, pahyasan, unadi, karawistha.
- Resi Bisma = Santanuja, Satwana, Warabisma, Wisama, Jahnawisuta, Ganggasuta, Biwara, Dewabrata
- Resi Druna = Kumbayana, Kumbayoni, Swayana, Baratmadyaputra
- Resi Kanwa = Kano, Kowara, Nagata
- Resi Parashurama = Rama Bhargawa, Bregupati
- Rosa = sarosa, daya, prakosa, gagah, baka.
- Rungu = piyarsa, rengen, piyarsi.
- Rusak (Rusak)= rabasa, brasta, punah, rurah, rempu.
- Rusak = ruksa, suh, brastha, rempak, prawasa, rabasa, nir, gempang. punah, rurah, rug.
- Sabab = karana, niwanda, nimita.
- Sadhiya = rumanti, miranti, siyaga.
- Sadulur = kadang, sudara, sagarba, saringan, yadu, warga, wandawa.
- Sagara = samodra, tasik, jaladri, jalanidi, lahut, gambiralaya, udadi.
- Sakti = yoni, nuraga, wijaya.
- Salya = Narasoma, Somadanta, Madrakeswara, Madridipa
- Samar = maya, tambung, tidha-tidha.
- Sanak = kadang, kadang-kadeyan, bandhu, bandhawa, palibaya.
- Sanaksadulur = wandu-wandawa, wanduwarga, wangsa.
- sapi = andana, andaka, iyata, nadrika, sumwata, lembu, lambana, gorawa, garwita, gutara, gomara, biksu
- Sapi = lembana, andini, andana.
- Sareh = santa, rerem, komala.
- Sathithik = sapala, samatra, alpa.
- Satriya = danudara, andanawarsih.
- Satus = sata, satak, swata.
- Satyaki = ekaboma, Sinisuta, Sarayoddha, Wresniwira, Yaduwresni, Bimakunthing, Setyaki, Sencaki, Garburuci, Yuyudana, Padmanegara. Singa Mulangjaya
- Saya = sangkin, ngranuhi.
- Sayembara = pasanggiri.
- Sedhih = wyung, wulangun, angles, duhkita, dukacipta, giyuh, katresnan, kung, manastapa, manonbawa, manguneng, mepu, margiyuh, rancaka, rimang, turida, emeng.
- Segara (Samudra)= ernawa, jalanidhi, jaladri, samudra, tasik.
- Segara = hernawa, udadi, udaya, tasik, samudra, saganten, sabaga, waudadi, waudaya, pasir, jadhi, jalanidhi, jaladri, jaladiyan
- Selasa = Anggara
- Sembah = astawa, astuti, arcana, bekti, mangenjali, estu, ngestupada, wotsari, wotsinom, mangastawa, widya, nadpada.
- Sembrana = lirwa, pepeka, pramada.
- Semedi = manungku puja, mangeka pada.
- Semu = asmu, esmu, masmu.
- Semut = brekithi, tutsama, kariti, sarawa, kasarya, tutsma, brakithi
- Senapati = senapatya, bretyapati, narawara, panglima, hulubalang, pramugari.
- Sendhang = bak, lwah, botrawi, warigi, jahning, nastapa.
- Senen = Soma
- Seneng = tusta, lamlam, tusthi, kasarjon, karongron, lelangen.
- Sengsem = asmara, sem, turida, carya, sarya.
- Sepi = sunja, sunya, samun.
- Serik = runtik, eru, rengu, ru.
- Setu = Tumpak
- Setyaki = ekaboma, Sarayuddha, Sinisuta, Wresniwira, Yaduwresni, Bimakunthing
- Sewu = saharsa, saiwu.
- Sigeg = ata, atita, data tita, data pitana.
- Sih = asmara, manobawa, parimarma, palimirma, wilapa.
- Sih-sinihan = karonsih, salulut, prejiwatan.
- Sikil = suku, pada, sampeyan, paduka, samparan.
- Siksa = sapudhendha, wesiasat, wigraha.
- Sitinggil = sitiluhur, sitibentar, manguntur, balerungga.
- Siyung = jatha, jethis, saradala.
- Slamet = ayu, basuki, yuwana, swasta.
- Sorot = kenyar, kirana, kram, ujwala, ujwalita, senen, sunu.
- Srengen = runtik, bendu, bramantya, maringut, rengat, duka.
- Srengenge = arka, aruna, raditya, pratangga, diwangkara, prabangkara, pratanggapati, bagaspati, baskara, bagaskara, arditiya, radite, suwandagni, arimurti, banu.
- Suci = jernih, bresih, makening.
- Sugih = kaya, drebala, sardana.
- Suket = dhukut, kalang-kalang, trena.
- Suksma = yatma, yatmaka, yitma.
- Sulaya = derganca, salawana.
- Sumaput = kantaka, kantu, kapidara, marput.
- Sumorot = amyang, dumilah, mradipta, rucitra, supraba.
- Sumur = parigi, gustha, andu.
- Supaya = darapon, supadya, maran, darapwan.
- Surup (wayah) = sandekala, sandyakala, sandyawila, sirem-sirem.
- Susah = rudita, manastapa, mirong, turida, ruwida, duhka, wirangrong, wingit, rudah, wigena, kung, kingkin, sungkawa, sekel, wuyung, galana, bunek, wiyadi, wiyoga.
- Suwarga = endrabawana, kahyangan, nirwana, kadewatan, suraya, suranadi, ariloka, aribawana, endraloka, surabawana.
- Suwiwi = paksa, lar, penjawat, lahuyang.
- Suwung = napi, namu-namu, wuk, wun.
- Suyudana = Anggendarisuta, Kurupati, Duryudana, Jayapitana, Jaka Pitana
- Swara = sraba, bawa, wakya.
- Tali = pusara, apus, bendana, pratisara.
- Tamba = usada, mausada, maosadi.
- Tameng = puksur, paris, jebeng, kantar.
- Tampa = sambut, tanggap, tarima.
- Tangan = asta, lungia, lungiyan, sikara, bujaka.
- Tangi = bangun, wungu, manindawa, manandra.
- Tansah = nityasa, titir, anggung, lana, nitya, lot, manggung.
- Tatakrama = kramaniti, parikrama, udanagara, subasita.
- Tatu = labet, kanin, brana.
- Taun = warsa, warsaya, warsaka. (Alip, Ehe, Jimawal, Je, Dal, Be, Wawu, Jimakir)
- Tawon = bremara, sadpada, tuskara, tusara, tuskara, tapsa, wata, metala, labet
- Tegal = talun, pathalunan, medan, setra.
- Teja = wangkawa, kuwung, danu, danumaya.
- Tekek = basu, tatmaka, darnita.
- Tentrem = rerem, enang, gayeng, santi, jenjem.
- Tetep = lana, langgeng, sasada, lane.
- Tikus = wegang, musi, wehyang.
- Tilik = tinjo, sambang, lawat.
- Tlapukan = pakejepan, duraksa, anetah.
- Tuladha = darsana, kupiya, lupiya, palupi, sudarsana.
- Tulis = nerat, citra, carik, sastra, ciri, gurit, lukita.
- Tulus = sudarga, widada, sudha.
- Tumbak = lembing, waos, watang, sulaka, galah.
- Tumungkul = mabukuh, makidhupuh, marikelu.
- Tuna = rugi, ruge, nirlaba.
- Tunggangan = titihan, wahana, tumangan, wimana.
- Tunjung = trate, sarasidya, samawih, kumuda, pakaja.
- Turu = tilem, sare, guling, nendra, mrem, supta.
- Tutwuri = tutwuntat, lumiring, lumirig, tumular, lumud, tumuntur.
- Tuwa = tuha, wredha, sepuh, jimbun.
- Udan = wresthi, jawah, jawuh, jaweh, riris, warsa, wresti, truh, ratacap, taracah, sra, rarabi, rereb, kremun, darsa, surur.
- Ugrasena = ekawwama, Setyajit
- Ukum = gedhak-gedhik, sengkung, sengung, garwita.
- Ula = ananta, urar, aliman, nuwinda, naga, taksaka, sarpa, sawer, wasu, wiswaka, bujangga
- Uler = wreki, hurta, kramira.
- Umbul-umbul = tunggul, dwaja, daludag, juluk-juluk.
- Untu = waja, danta, denta, udaka.
- Urang = makara, mangkara, pakeng.
- Urip = gesang, hidhup, atma, juwita, tuwuh, jiwana, kayun, satmaka.
- Utawa = atawa, atanapi, nguniweh.
- Utusan = duta, cacala, caraka, cundhaka, gandhek.
- Uwang = wehang, wegang, paksa.
- Wadon = estri, dyah, wanita, juwita, wanudya, kani, waita, garini, wara, reni, dayita, gini, retna.
- Wage = Cemengan
- Walang = kithika, wancak, wancal, wancala
- Wangi = amrik, arum, sumrik, wida.
- Wani = sura, darna, guragadha.
- Warak = endhepan, ascarma, karthupa, durgangga, sandela, warkapati, libra, panyula, barkita
- Waringin = mandira, gurda, prih.
- Warna = rupa, aneka.
- Waskitha = wicaksana, sinangjana.
- Waspada = pranawa, prastawa.
- Wates = ingan, tata, parimana.
- Watu = sela, gilang, parang, kumalasa, padsa.
- Wedhus = kambing, dumba, padrawana, medaka, menda.
- Wedi = jrih, tres, takut, wiwrin, giris, girisa, ulap.
- Wekasan = wasana, puwara,temah,, datatita, iti, anta.
- Welas = turida, tura, wilasa, kurunya, rudya.
- Weruh = udani, upiksa, upaksi, wikan, wrin.
- Wesi = ayah, aya, besi, warani.
- Weteng = padharan, udara, garba.
- Wetu = wijil, wiyos, wahya, wimba, ja, wurya.
- Widadari = apsari, dewi, dewati, bathari, waranggana, yuwati.
- Windu = Kuntara, Sangara, Sancaya, Adi.
- Wisrawana = Dhanaraja, Dhanapati
- Wit = wreksa, taru.
- Wiwit = lekas, gagat, prawita, wurya.
- Woh = pala, uma, wilupa.
- Wong = wang, jana, janma, jalma.
- Wuda = lagna, lagnyana, legena.
- Wudel = puser, nabi.
- Wuku = Sinta, Landep, Wukir, Kuranthil, Tolu, Gumbreg, Warigalit, Warigagung, Julungwangi, Sungsang, Galungan, Kuningan, Langkir, Mandhasiya, Julungpujud, Pahang, Kuruwelud, Mrakeh, Tambir, Medhangkungan, Maktal, Wuye, Manail, Prangbakat, Bala, Wugu, Wayang, Kulawu, Dhukut, Watugunung.
- Yen = yan, menawa, bilih, upama, upami, lamun, kalamun.
- Yudhistira = Darmaraja, Darmakusuma, Darmawangsa, Darmaputra, Dwijakangka, Puntadewa, Gunatalikrama, Sami Aji, Ajatasaru, Kantakapura, Kalimataya, Kalimantara
- Yugiswara = Yudayana, Baswara
- Yuyu = rakatha, karkatha, kratika, kalakatha
Menghargai Kekayaan Bahasa Jawa
Penting bagi generasi saat ini untuk menghargai dan memahami kekayaan bahasa Jawa, termasuk konsep seperti tembung dasanama. Dalam era globalisasi ini, di mana berbagai budaya saling berinteraksi, menjaga dan menghormati warisan bahasa adalah langkah penting untuk memelihara identitas dan keberagaman.
Jadi dapat disimpulkan bahwa tembung dasanama adalah sebuah konsep linguistik yang memperkaya bahasa Jawa dengan memberikan dimensi dan makna yang lebih dalam pada kata-kata sehari-hari. Dengan memahami dan menghargai kekayaan ini, kita dapat lebih mendalam dalam meresapi keindahan dan kompleksitas bahasa Jawa. Melalui tembung dasanama, kita diajak untuk merenung, merasakan, dan menghargai kehidupan dengan cara yang lebih mendalam dan bermakna.






